Một quả mơ muối đỏ đặt giữa nền cơm trắng. Hai viên cơm nắm có tai và mắt bằng rong biển. Một phần cơm bạch tuộc đựng trong chiếc chum gốm nhỏ. Cả ba đều là bento, nhưng mỗi hộp có một chi tiết khiến người ta muốn nhìn kỹ hơn trước khi ăn. Chi tiết ấy có thể gợi hình lá cờ Nhật, làm một đứa trẻ bật cười hoặc kể cho khách đi tàu nghe về nghề đánh bắt của một vùng biển.
1. Trước khi có hộp bento, người đi xa mang theo cơm phơi khô
Một trong những tiền thân của bữa cơm mang theo ở Nhật là hoshii (干し飯), tức cơm nấu chín rồi phơi khô. Đến bữa, người đi đường có thể ngâm cơm trong nước cho mềm hoặc ăn trực tiếp. Trong Truyện Ise, tác phẩm văn học Nhật Bản thế kỷ X, đã có cảnh người đi đường dùng loại cơm này.
Tên gọi bento (弁当) được cho là bắt đầu được sử dụng vào thời Azuchi–Momoyama, khoảng cuối thế kỷ XVI. Một cuốn từ điển Nhật–Bồ Đào Nha đầu thế kỷ XVII mô tả bento là hộp đựng thức ăn để mang theo, có hình dáng gợi đến hộp đựng đồ viết có ngăn kéo. Cũng vào giai đoạn này, giới quyền quý dùng những bộ hộp nhiều tầng gọi là sagejū (提重) để mang thức ăn đi ngắm hoa hay ngắm lá đỏ.
2. Khi người ta chờ màn sân khấu hạ xuống để mở hộp cơm
Đến thời Edo, bento trở nên quen thuộc hơn trong đời sống người dân. Hộp cơm theo chân họ đến những buổi ngắm hoa anh đào và cả những buổi xem kịch. Tên makunouchi bento (幕の内弁当) thường được giải thích qua một cảnh rất cụ thể: màn sân khấu khép lại giữa các hồi và khán giả tranh thủ mở hộp cơm mang theo. Ngày nay, bạn vẫn có thể gặp tên ấy trên những hộp cơm gồm cơm trắng và nhiều món ăn kèm.

Makunouchi bento ngày nay, với phần cơm và các món ăn kèm xếp riêng.
3. Vì sao người Nhật chăm chút cho hộp bento đẹp?
Thử hình dung một hộp cơm có cá nướng, vài lát trứng cuộn, đậu que và một quả cà chua bi. Màu vàng của trứng nổi lên cạnh rau xanh, còn quả cà chua đỏ tạo điểm nhấn bên phần cơm trắng. Cách xếp ấy khiến bữa ăn trông ngon miệng hơn. Khi chuẩn bị hộp, người làm cũng dễ nhìn lại xem mình đã có cơm, món chính và rau hay chưa. Tài liệu về ẩm thực Nhật của Bộ Nông, Lâm và Ngư nghiệp Nhật Bản nhắc đến cả sự cân đối dinh dưỡng lẫn cách phối màu khi nói về văn hoá bento.
Một số hộp cơm còn dùng màu sắc để gợi hình ảnh quen thuộc. Với hinomaru bento (日の丸弁当), chỉ một quả mơ muối đỏ đặt giữa cơm trắng đã gợi hình mặt trời đỏ trên quốc kỳ Nhật Bản. Với kyaraben (キャラ弁), người làm có thể nắm cơm thành hình con vật rồi dùng rong biển làm mắt, tai và miệng. Cùng là cơm trắng, một cách bày gợi hình lá cờ, cách kia khiến người mở hộp thấy như có một chú gấu đang nhìn mình.

Kyaraben hình gấu trúc. Cơm trắng và rong biển tạo nên những nét chính của khuôn mặt. Ả
4. Hộp cơm có thể gửi gắm điều gì?
Hãy tưởng tượng một đứa trẻ mở hộp cơm vào giờ trưa và nhận ra chú gấu trúc mình thích. Điều làm em vui có thể rất đơn giản: người chuẩn bị đã nhớ mình thích gì. Với người lớn, sự quan tâm ấy đôi khi nằm ở một món quen được dành lại từ bữa tối, hoặc ở việc phần cá đã được gỡ xương để có thể ăn thong thả trong giờ nghỉ. Khi nói một hộp bento được chuẩn bị bằng tình cảm, người ta nghĩ đến những lựa chọn nhỏ dành riêng cho người sẽ mở hộp.
Có khi lời nhắn cũng hiện ngay trên mặt cơm. Trong một số aisai bento (愛妻弁当), cách gọi những hộp cơm do người vợ chuẩn bị cho chồng, người làm dùng furikake, một loại gia vị rắc cơm, để viết lời nhắn. Với một hộp cơm thông thường, món người ăn thích nhất đặt ngay trên cùng cũng có thể nói thay một câu rất giản dị: “Tôi nhớ bạn thích món này.”
5. Hộp cơm nhà ga kể chuyện về nơi nó được làm ra
Khi đường sắt phát triển vào thời Minh Trị, ekiben (駅弁), tức cơm hộp nhà ga, xuất hiện để phục vụ hành khách. Một ghi chép thường được nhắc đến kể rằng vào năm 1885, ga Utsunomiya đã bán cơm nắm nhân mơ muối cho người đi tàu. Về sau, nhiều ekiben dùng nguyên liệu và cách trình bày gắn với địa phương.
Ở tỉnh Hyōgo, Hipparidako Meshi là phần cơm bạch tuộc Akashi đựng trong chiếc chum gốm mô phỏng dụng cụ bắt bạch tuộc của ngư dân địa phương. Hành khách có thể nếm một món của vùng biển Akashi ngay trên hành trình, rồi mang chiếc chum về làm kỷ niệm. Hình dáng của chiếc hộp cũng trả lời một câu hỏi mà người mua có thể chưa nghĩ tới: người dân ở đây đã dùng gì để bắt bạch tuộc?
Hipparidako Meshi, cơm bạch tuộc đựng trong chum gốm mô phỏng dụng cụ đánh bắt. Ảnh veroyama.
Lần tới khi mở một hộp bento, hãy thử nhìn xem chi tiết nào được đặt ở chỗ dễ thấy nhất. Đó có thể là quả mơ đỏ giữa nền cơm, đôi tai gấu cắt từ rong biển, hay chính chiếc chum bạn đang cầm. Đôi khi, câu chuyện của bữa trưa đã bắt đầu trước cả miếng đầu tiên.
Xem thêm Tàu Local hay Express ở Nhật? Cách chọn chuyến dừng đúng ga
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Công ty Cổ phần Tohoku Sông Đà
L02-L01 Khu A, KĐT Dương Nội, Phường Dương Nội, Hà Nội
Hotline 0989044852
Email tohokusongda2014@gmail.com
Website tohoku.vn


