Từ ngày 10/9/2026, một quy định mới đáng chú ý sẽ chính thức có hiệu lực đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, người lao động tự ý ở lại nước ngoài trái pháp luật sau khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng đào tạo nghề có thể bị phạt tiền từ 80 triệu đến 100 triệu đồng nếu thuộc trường hợp được quy định tại Điều 53.

Đây là nội dung đặc biệt đáng lưu ý đối với thực tập sinh, người lao động Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc và các thị trường khác, đặc biệt là những người chuẩn bị kết thúc hợp đồng.

Tuy nhiên, cần hiểu chính xác: đây là quy định xử phạt của Việt Nam đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, không phải quy định của Nhật Bản hay Hàn Quốc về xử phạt cư trú quá hạn. Đồng thời, không phải mọi người Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài đều mặc nhiên thuộc trường hợp bị phạt 80–100 triệu đồng theo Điều 53.

NGHỊ ĐỊNH 283/2026/NĐ-CP CÓ HIỆU LỰC TỪ KHI NÀO?

Nghị định 283/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 15/7/2026, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.

Trong đó, Điều 53 quy định các hành vi vi phạm của người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và một số tổ chức, cá nhân có liên quan.

TRƯỜNG HỢP NÀO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ THỂ BỊ PHẠT TỪ 80–100 TRIỆU ĐỒNG?

Theo khoản 2 Điều 53, người lao động có thể bị phạt tiền từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng đối với hành vi:

Tự ý ở lại nước ngoài trái pháp luật sau khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng đào tạo nghề, nếu không thuộc trường hợp bị đe dọa, cưỡng ép dưới bất kỳ hình thức nào và không thuộc trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Như vậy, không nên hiểu đơn giản rằng:

“Cứ cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài là bị phạt 100 triệu đồng.”

Mức phạt 80–100 triệu đồng được áp dụng cho hành vi và đối tượng thuộc phạm vi quy định cụ thể của Điều 53.

Việc xác định một trường hợp có thuộc diện xử phạt hay không cần căn cứ vào tình trạng hợp đồng, hành vi thực tế, nguyên nhân, hoàn cảnh và các điều kiện pháp lý liên quan.

THỰC TẬP SINH VÀ NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI NHẬT BẢN CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý

Nhật Bản là một trong những thị trường có số lượng lớn người Việt Nam học tập và làm việc. Đối với thực tập sinh và người lao động đang làm việc tại Nhật Bản, việc tuân thủ thời hạn hợp đồng và tư cách lưu trú là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Khi hợp đồng kết thúc, người lao động cần chủ động xác định phương án tiếp theo:

• Trở về Việt Nam theo đúng kế hoạch.

• Hoặc thực hiện thủ tục chuyển sang một tư cách lưu trú khác nếu đủ điều kiện theo pháp luật Nhật Bản.

• Không tự ý ở lại khi không còn cơ sở pháp lý để cư trú.

• Không tự ý bỏ việc hoặc chuyển sang công việc khác khi chưa được phép.

Đặc biệt, người lao động không nên nghe theo những lời rủ rê như “cứ ở lại làm thêm”, “làm chui một thời gian”, “sau này sẽ hợp thức hóa được” nếu chưa kiểm tra chính xác tư cách lưu trú và quyền được làm việc tại Nhật Bản.

Một quyết định nhằm tìm kiếm thêm thu nhập có thể dẫn đến những hệ quả về tình trạng cư trú, việc làm và trách nhiệm pháp lý.

KHÔNG PHẢI MỌI TRƯỜNG HỢP Ở LẠI NHẬT BẢN SAU KHI KẾT THÚC HỢP ĐỒNG ĐỀU LÀ BẤT HỢP PHÁP

Đây là điểm người lao động và phụ huynh cần đặc biệt phân biệt.

Việc tiếp tục ở Nhật Bản sau khi kết thúc một hợp đồng không đồng nghĩa trong mọi trường hợp với cư trú bất hợp pháp.

Nếu người lao động đủ điều kiện và đã thực hiện đúng thủ tục để chuyển sang một tư cách lưu trú khác, việc tiếp tục cư trú phải được xem xét theo pháp luật Nhật Bản.

Ngược lại, nếu hợp đồng đã chấm dứt nhưng người lao động tự ý ở lại trái pháp luật, không có căn cứ cư trú hợp pháp và thuộc trường hợp được quy định tại Điều 53, người đó có thể bị xử phạt theo quy định mới.

Vì vậy, trước khi kết thúc hợp đồng, người lao động nên kiểm tra:

1. Hợp đồng lao động hoặc hợp đồng đào tạo nghề đã chấm dứt vào thời điểm nào.

2. Tư cách lưu trú hiện tại còn hiệu lực đến ngày nào.

3. Có đủ điều kiện chuyển sang tư cách lưu trú khác hay không.

4. Các thủ tục cần thiết đã được thực hiện đầy đủ hay chưa.

5. Nếu không tiếp tục cư trú hợp pháp, kế hoạch trở về Việt Nam được thực hiện như thế nào.

NẾU NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ ĐE DỌA HOẶC ÉP BUỘC THÌ SAO?

Nghị định quy định trường hợp bị phạt từ 80–100 triệu đồng là hành vi tự ý ở lại trái pháp luật không phải do bị đe dọa, ép buộc dưới bất kỳ hình thức nào và không thuộc trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Do đó, khi xem xét một trường hợp cụ thể, không chỉ cần xác định người lao động có ở lại trái pháp luật hay không mà còn cần xem xét nguyên nhân và hoàn cảnh dẫn đến hành vi đó.

Nếu người lao động gặp tình trạng bị đe dọa, ép buộc, bóc lột hoặc những vấn đề nghiêm trọng khác, cần nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ từ doanh nghiệp phái cử, nghiệp đoàn, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc cơ quan có thẩm quyền tại nước sở tại.

NGƯỜI VIỆT NAM ĐANG LÀM VIỆC TẠI HÀN QUỐC CŨNG CẦN LƯU Ý

Hàn Quốc là một thị trường quan trọng đối với người Việt Nam đi làm việc và học tập ở nước ngoài.

Đối với người lao động làm việc theo chương trình hợp pháp, việc duy trì đúng tư cách lưu trú, thời hạn hợp đồng và điều kiện làm việc là những yếu tố cần được đặc biệt quan tâm.

Người lao động không nên:

• Tự ý bỏ nơi làm việc.

• Tự ý chuyển sang công việc khác khi chưa được phép.

• Tiếp tục ở lại sau khi hợp đồng kết thúc mà chưa xác định cơ sở pháp lý.

• Làm việc không đúng điều kiện của tư cách lưu trú.

• Tin vào môi giới hoặc cá nhân hứa hẹn có thể “hợp thức hóa” tình trạng cư trú sau này.

Khi hợp đồng sắp hết hạn, người lao động nên chủ động tìm hiểu phương án tiếp theo như gia hạn, chuyển đổi tư cách phù hợp nếu đủ điều kiện hoặc thực hiện thủ tục về nước.

DU HỌC SINH VIỆT NAM TẠI HÀN QUỐC CŨNG CẦN HIỂU ĐÚNG QUY ĐỊNH

Bên cạnh người lao động, Hàn Quốc hiện có đông du học sinh Việt Nam đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng và cơ sở đào tạo tiếng Hàn.

Đối với nhóm này, cần phân biệt rõ quy định dành cho du học sinh với quy định dành cho người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Không nên hiểu rằng mọi du học sinh Việt Nam tại Hàn Quốc nếu vi phạm quy định cư trú đều mặc nhiên bị phạt 80–100 triệu đồng theo Điều 53 của Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Tuy nhiên, du học sinh vẫn phải tuân thủ pháp luật về visa, tư cách lưu trú, thời hạn cư trú và điều kiện làm thêm của Hàn Quốc.

Khi chuẩn bị tốt nghiệp hoặc kết thúc chương trình học, nếu muốn tiếp tục ở lại Hàn Quốc để tìm việc hoặc làm việc, du học sinh cần tìm hiểu và thực hiện đúng thủ tục chuyển đổi hoặc gia hạn tư cách lưu trú nếu đủ điều kiện.

Điều quan trọng là không để thời hạn lưu trú hết trong khi chưa hoàn thành thủ tục cần thiết.

KHÔNG CHỈ NHẬT BẢN VÀ HÀN QUỐC

Nội dung này cũng đáng lưu ý đối với người Việt Nam đang học tập và làm việc tại Đài Loan, Đức và các quốc gia, thị trường lao động khác.

Mỗi quốc gia có hệ thống visa, tư cách lưu trú và quy định về lao động khác nhau. Một hoạt động được phép tại quốc gia này chưa chắc được phép tại quốc gia khác.

Vì vậy, người Việt Nam đang ở nước ngoài không nên dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm truyền miệng của bạn bè, người quen hoặc những lời tư vấn không rõ nguồn gốc để quyết định việc:

• Ở lại sau khi hết hạn hợp đồng.

• Chuyển việc.

• Làm thêm.

• Thay đổi mục đích cư trú.

• Chuyển đổi visa hoặc tư cách lưu trú.

Khi chuẩn bị kết thúc hợp đồng hoặc chương trình học, nên chủ động tìm hiểu thông tin từ cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại, trường học, doanh nghiệp, nghiệp đoàn hoặc đơn vị phái cử.

4 ĐIỀU NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI NÊN THƯỜNG XUYÊN KIỂM TRA

Dù đang ở Nhật Bản, Hàn Quốc hay một quốc gia khác, người Việt Nam đang học tập và làm việc ở nước ngoài nên chủ động kiểm tra 4 nội dung:

1. Tư cách lưu trú hiện tại

Tư cách lưu trú cho phép mình học tập, làm việc hoặc sinh sống trong phạm vi nào?

2. Thời hạn lưu trú

Thời hạn còn bao lâu? Khi nào cần gia hạn hoặc chuyển đổi?

3. Hợp đồng hoặc chương trình học

Hợp đồng lao động, hợp đồng đào tạo nghề hoặc chương trình học còn hiệu lực đến thời điểm nào?

4. Phương án sau khi kết thúc

Nếu muốn tiếp tục ở lại, đã đủ điều kiện và hoàn thành thủ tục pháp lý cần thiết hay chưa?

Đây là những vấn đề tưởng như đơn giản nhưng có thể quyết định việc một người đang ở nước ngoài có tiếp tục cư trú và làm việc hợp pháp hay không.

ĐỪNG NHẦM LẪN GIỮA “Ở LẠI NƯỚC NGOÀI” VÀ “Ở LẠI HỢP PHÁP”

Một người có thể tiếp tục ở lại Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc quốc gia khác sau khi kết thúc một giai đoạn học tập hay làm việc nếu có tư cách lưu trú hợp pháp và đáp ứng đầy đủ điều kiện của nước sở tại.

Ngược lại, nếu đã hết thời hạn hoặc không còn cơ sở pháp lý để cư trú nhưng vẫn tiếp tục ở lại, người đó có thể phải đối mặt với các biện pháp xử lý theo pháp luật của nước sở tại.

Đối với người lao động Việt Nam thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hành vi tự ý ở lại nước ngoài trái pháp luật sau khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng đào tạo nghề, không phải do bị đe dọa, ép buộc và không thuộc trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt từ 80 triệu đến 100 triệu đồng.

Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến mức phạt, người Việt Nam đang học tập và làm việc ở nước ngoài cần hình thành thói quen kiểm tra tình trạng cư trú và chuẩn bị phương án pháp lý trước khi hợp đồng hoặc chương trình học kết thúc.

TỪ NHẬT BẢN, HÀN QUỐC ĐẾN CÁC THỊ TRƯỜNG KHÁC: CHỦ ĐỘNG LÀ CÁCH BẢO VỆ MÌNH

Làm việc hoặc học tập ở nước ngoài mở ra nhiều cơ hội về kiến thức, kinh nghiệm, thu nhập và định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, những cơ hội đó luôn đi kèm với trách nhiệm tuân thủ pháp luật của nước sở tại và các quy định liên quan của Việt Nam.

Khi hợp đồng hoặc chương trình học sắp kết thúc, người Việt Nam ở nước ngoài nên chủ động tìm hiểu phương án tiếp theo thay vì chờ đến khi visa hoặc tư cách lưu trú hết hạn.

Nếu muốn tiếp tục học tập hoặc làm việc, cần tìm hiểu điều kiện và thực hiện đúng thủ tục chuyển đổi tư cách lưu trú.

Nếu không tiếp tục cư trú hợp pháp, cần thực hiện kế hoạch trở về nước theo đúng quy định.

Đặc biệt, không nên tự ý bỏ việc, tự ý chuyển sang làm việc cho nơi khác hoặc ở lại nước ngoài trái pháp luật chỉ vì lời rủ rê của người quen hoặc môi giới.

Tuân thủ đúng quy định về cư trú không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần bảo vệ lịch sử cư trú, quyền lợi và những cơ hội học tập, làm việc của mỗi người trong tương lai.

TOHOKU SÔNG ĐÀ KHUYẾN NGHỊ

Đối với thực tập sinh, người lao động và du học sinh Việt Nam đang ở nước ngoài, khi phát sinh vấn đề liên quan đến hợp đồng, nơi làm việc, trường học, thời hạn cư trú hoặc kế hoạch sau khi kết thúc chương trình, hãy chủ động trao đổi với doanh nghiệp phái cử, nghiệp đoàn, nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn phù hợp.

Đừng chờ đến khi visa hết hạn, hợp đồng đã chấm dứt hoặc tình trạng cư trú phát sinh vấn đề mới tìm cách xử lý.

Chủ động tìm hiểu – tuân thủ đúng quy định – lựa chọn phương án hợp pháp là cách mỗi người Việt Nam ở nước ngoài bảo vệ bản thân và xây dựng một hành trình học tập, làm việc ổn định, an toàn.

Lưu ý: Bài viết mang tính thông tin, được tổng hợp dựa trên Nghị định 283/2026/NĐ-CP và các quy định liên quan. Mức phạt và phạm vi áp dụng cần được xác định theo từng hành vi, đối tượng và hoàn cảnh cụ thể. Đối với các trường hợp liên quan đến pháp luật của nước sở tại, người học và người lao động cần tham khảo cơ quan có thẩm quyền hoặc đơn vị tư vấn phù hợp.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

CÔNG TY CỔ PHẦN TOHOKU SÔNG ĐÀ

Địa chỉ: L02-L01, Khu A, KĐT Dương Nội, Phường Dương Nội, Hà Nội

Hotline: 0989044852

Email: tohokusongda2014@gmail.com

Website: https://tohoku.vn