Với nhiều người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản, thời điểm kết thúc hợp đồng thường đặt ra một câu hỏi quan trọng: Sau khi hết hợp đồng, có thể tiếp tục ở lại Nhật Bản để làm việc hay bắt buộc phải về nước?
Câu trả lời phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là tư cách lưu trú (在留資格), thời hạn lưu trú, chương trình người lao động đang tham gia và điều kiện để chuyển sang một tư cách lưu trú khác.
Vì vậy, “hết hạn hợp đồng” và “hết thời hạn được phép cư trú tại Nhật Bản” không nên được hiểu là hoàn toàn giống nhau. Người lao động cần kiểm tra đồng thời cả hợp đồng lao động và tình trạng cư trú của mình trước khi quyết định bước tiếp theo.
1. HẾT HẠN HỢP ĐỒNG KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI VIỆC ĐƯỢC TỰ ĐỘNG TIẾP TỤC LÀM VIỆC
Theo hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản (Immigration Services Agency – ISA), người nước ngoài chỉ được thực hiện các hoạt động phù hợp với tư cách lưu trú đã được cấp.
Đối với thực tập sinh kỹ năng, ISA nêu rõ rằng thực tập sinh không được tiếp tục làm việc sau khi kế hoạch thực tập kỹ năng đã hoàn thành. Nếu muốn chuyển sang tư cách lưu trú Kỹ năng đặc định (Specified Skilled Worker), người lao động phải thực hiện thủ tục chuyển đổi theo quy định. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
Điều này có ý nghĩa rất quan trọng:
Không thể hiểu đơn giản rằng “hợp đồng cũ đã hết nhưng thẻ cư trú vẫn còn hạn thì cứ tiếp tục làm việc”.
Quyền làm việc phải phù hợp với tư cách lưu trú và phạm vi hoạt động được phép.
2. VIỆC ĐẦU TIÊN CẦN LÀM: KIỂM TRA TƯ CÁCH VÀ THỜI HẠN LƯU TRÚ
Trước khi hợp đồng kết thúc, người lao động nên kiểm tra:
-
Tư cách lưu trú hiện tại là gì?
-
Thời hạn lưu trú đến ngày nào?
-
Hợp đồng lao động kết thúc vào ngày nào?
-
Chương trình đang tham gia đã hoàn thành hay chưa?
-
Sau khi kết thúc chương trình, có đủ điều kiện chuyển sang tư cách lưu trú khác hay không?
Đây là bước quan trọng bởi hợp đồng lao động và tư cách lưu trú là hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Nếu người lao động muốn tiếp tục làm việc tại Nhật, cần xác định trước tư cách lưu trú phù hợp thay vì chờ đến khi hợp đồng đã kết thúc mới bắt đầu tìm hiểu.
ISA hiện cung cấp hệ thống thông tin riêng về chương trình Kỹ năng đặc định, bao gồm điều kiện, thủ tục và các thông tin dành cho người lao động nước ngoài. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
3. THỰC TẬP SINH KỸ NĂNG CÓ THỂ TIẾP TỤC LÀM VIỆC TẠI NHẬT BẢN KHÔNG?
Một trong những hướng được nhiều người lao động quan tâm là chuyển từ chương trình Thực tập kỹ năng (Technical Intern Training) sang Kỹ năng đặc định (Specified Skilled Worker – SSW/Tokutei Ginou).
Theo thông tin chính thức của ISA, người đã hoàn thành Thực tập kỹ năng cấp độ 2 có thể thuộc diện được miễn một số kỳ thi khi chuyển sang Kỹ năng đặc định, tùy theo điều kiện và ngành nghề liên quan. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
Chương trình Kỹ năng đặc định cũng được DOLAB-JICA xác định là một trong những chương trình mà người lao động Việt Nam có thể tham gia làm việc tại Nhật Bản, bên cạnh chương trình thực tập kỹ năng. (Việc Làm Ngoài Nước)
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ hoàn thành thực tập kỹ năng là đương nhiên được chuyển sang Kỹ năng đặc định.
Người lao động vẫn phải đáp ứng các điều kiện của tư cách lưu trú mới và thực hiện thủ tục theo quy định của Nhật Bản.
4. CHUYỂN SANG TOKUTEI GINOU CẦN CHUẨN BỊ TRƯỚC, KHÔNG NÊN ĐỢI ĐẾN NGÀY HẾT HẠN
Nếu xác định muốn tiếp tục làm việc tại Nhật Bản theo diện Kỹ năng đặc định, người lao động nên bắt đầu chuẩn bị trước khi hợp đồng và thời hạn lưu trú hiện tại kết thúc.
Các nội dung cần kiểm tra gồm:
-
Ngành nghề dự kiến làm việc có thuộc lĩnh vực được tiếp nhận theo Kỹ năng đặc định hay không.
-
Người lao động có đáp ứng yêu cầu về kỹ năng và tiếng Nhật hay không.
-
Có thuộc trường hợp được miễn kỳ thi theo quy định hay không.
-
Đã tìm được doanh nghiệp tiếp nhận phù hợp hay chưa.
-
Hồ sơ thay đổi tư cách lưu trú đã được chuẩn bị đầy đủ hay chưa.
-
Thời hạn lưu trú hiện tại còn đủ để hoàn tất thủ tục hay không.
ISA có hướng dẫn riêng về thủ tục chuyển đổi sang Kỹ năng đặc định và cả những trường hợp có thể sử dụng tư cách lưu trú “Hoạt động đặc định” trong quá trình chuẩn bị chuyển sang Kỹ năng đặc định khi đáp ứng điều kiện. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
Do đó, người lao động không nên tự suy đoán rằng chỉ cần tìm được một công ty mới là có thể lập tức bắt đầu làm việc.
5. NẾU MUỐN ĐỔI CÔNG VIỆC SAU KHI CHUYỂN SANG KỸ NĂNG ĐẶC ĐỊNH THÌ SAO?
Kỹ năng đặc định có cơ chế khác với chương trình thực tập kỹ năng.
Theo trang thông tin chính thức về Kỹ năng đặc định, người đang có tư cách lưu trú Kỹ năng đặc định có thể thay đổi công việc trong những điều kiện nhất định; ví dụ, việc chuyển sang doanh nghiệp khác trong cùng lĩnh vực phải được thực hiện theo đúng thủ tục liên quan. (SSW)
Điều này cho thấy người lao động cần phân biệt rõ:
Thực tập kỹ năng ≠ Kỹ năng đặc định.
Mỗi tư cách lưu trú có mục đích, điều kiện và phạm vi hoạt động riêng.
6. NẾU CHƯA ĐỦ ĐIỀU KIỆN CHUYỂN ĐỔI THÌ PHẢI LÀM GÌ?
Đây là trường hợp người lao động cần đặc biệt thận trọng.
Nếu chưa đủ điều kiện để chuyển sang một tư cách lưu trú mới, người lao động không nên tự ý tiếp tục làm việc hoặc ở lại Nhật Bản chỉ vì muốn chờ tìm một công việc khác.
ISA có những quy định và thủ tục riêng cho một số trường hợp người nước ngoài gặp khó khăn trong việc tiếp tục hoạt động theo tư cách lưu trú hiện tại hoặc đang trong quá trình chuyển đổi. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
Vì vậy, khi chưa xác định được hướng đi tiếp theo, người lao động nên liên hệ với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có thẩm quyền hoặc các cơ quan hỗ trợ chính thức để xác định tình trạng của mình.
7. HẾT HỢP ĐỒNG CŨNG CẦN QUAN TÂM ĐẾN QUYỀN LỢI LAO ĐỘNG
Khi chuẩn bị kết thúc hợp đồng, người lao động không chỉ cần quan tâm đến visa hay tư cách lưu trú.
Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản quy định nhiều nội dung liên quan đến hợp đồng lao động, tiền lương, thời giờ làm việc, nghỉ phép và việc chấm dứt hợp đồng.
Tài liệu hướng dẫn dành cho lao động nước ngoài của MHLW nêu rõ người sử dụng lao động phải thông báo rõ các điều kiện lao động, bao gồm thời hạn hợp đồng, địa điểm và nội dung công việc, thời gian làm việc, tiền lương và các điều kiện liên quan. (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
Đối với hợp đồng có thời hạn, pháp luật Nhật Bản cũng có những quy định riêng về việc chấm dứt hợp đồng trước hạn và việc không gia hạn hợp đồng. (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
Vì vậy, trước khi rời công ty, người lao động nên kiểm tra đầy đủ các giấy tờ và quyền lợi liên quan đến quá trình làm việc.
8. NẾU KHÔNG TIẾP TỤC LÀM VIỆC, CÓ THỂ TÌM HỖ TRỢ Ở ĐÂU?
Nếu người lao động kết thúc công việc và cần tìm việc mới, Hello Work là một trong những cơ quan hỗ trợ chính thức của Nhật Bản.
MHLW cho biết Hello Work có thể hỗ trợ người nước ngoài trong việc tìm kiếm và giới thiệu việc làm; đồng thời có thể tư vấn về các vấn đề liên quan đến trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp khi người lao động nghỉ việc nếu đáp ứng điều kiện. (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
MHLW cũng có các cơ quan tư vấn về điều kiện lao động dành cho người nước ngoài. Người lao động có thể tìm đến cơ quan lao động địa phương, Văn phòng Thanh tra Tiêu chuẩn Lao động hoặc Hello Work tùy theo vấn đề cần giải quyết. (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
9. NGƯỜI LAO ĐỘNG VIỆT NAM CÓ THỂ TÌM HỖ TRỢ TỪ ĐẠI SỨ QUÁN VIỆT NAM TẠI NHẬT BẢN
Trong trường hợp gặp khó khăn liên quan đến việc làm, cư trú hoặc cần tìm hiểu thủ tục, người Việt Nam tại Nhật Bản có thể tìm kiếm thông tin từ Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản.
Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản hiện cung cấp thông tin về nhiều vấn đề liên quan đến cộng đồng người Việt, trong đó có các thủ tục liên quan đến chuyển đổi tư cách lưu trú Kỹ năng đặc định. (Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản)
Đại sứ quán cũng từng đăng tải hướng dẫn hỗ trợ duy trì việc làm đối với người nước ngoài tại Nhật Bản bị chấm dứt hợp đồng, cho thấy người lao động có thể tìm kiếm thông tin hỗ trợ chính thức thay vì tự xử lý trong tình trạng thiếu thông tin. (Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản)
10. ĐỪNG NHẦM LẪN GIỮA “VISA” VÀ “TƯ CÁCH LƯU TRÚ”
Một điểm người lao động thường dễ nhầm là sử dụng từ “visa” để chỉ toàn bộ quyền cư trú tại Nhật Bản.
Trong thực tế, khi xử lý việc tiếp tục làm việc và cư trú tại Nhật, cần xem xét tư cách lưu trú (Status of Residence) và thời hạn lưu trú được cấp.
Đây cũng là lý do khi hợp đồng kết thúc, người lao động cần kiểm tra chính xác tình trạng của mình thay vì chỉ nhìn vào ngày hết hạn trên giấy tờ hoặc nghe thông tin truyền miệng.
Đối với thủ tục nhập cảnh, Bộ Ngoại giao Nhật Bản và các cơ quan đại diện Nhật Bản tại Việt Nam cung cấp thông tin chính thức về visa; trong khi các thủ tục liên quan đến tư cách lưu trú thuộc hệ thống quản lý của ISA. (Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam)
11. 5 VIỆC NÊN CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI HỢP ĐỒNG KẾT THÚC
Để tránh rơi vào tình trạng bị động, người lao động nên chuẩn bị sớm:
Thứ nhất: Kiểm tra thời hạn hợp đồng và thời hạn lưu trú.
Không chờ đến ngày cuối cùng mới kiểm tra giấy tờ.
Thứ hai: Xác định rõ mục tiêu tiếp theo.
Tiếp tục làm việc tại Nhật hay trở về Việt Nam? Nếu tiếp tục ở lại thì theo tư cách lưu trú nào?
Thứ ba: Nếu muốn chuyển sang Kỹ năng đặc định, kiểm tra điều kiện từ sớm.
Đặc biệt cần xác định ngành nghề, điều kiện kỹ năng, tiếng Nhật, doanh nghiệp tiếp nhận và hồ sơ chuyển đổi.
Thứ tư: Hoàn tất các thủ tục liên quan đến công việc hiện tại.
Kiểm tra tiền lương, giấy tờ lao động, bảo hiểm và các quyền lợi liên quan trước khi kết thúc quan hệ lao động.
Thứ năm: Không tự ý ở lại hoặc làm việc khi chưa xác định rõ tình trạng pháp lý.
Nếu chưa chắc chắn về quyền cư trú hoặc quyền làm việc, hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền trước khi tiếp tục.
12. ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT: “Ở LẠI HỢP PHÁP” PHẢI BẮT ĐẦU TỪ VIỆC XÁC ĐỊNH ĐÚNG TƯ CÁCH LƯU TRÚ
Nhật Bản đang tiếp tục hoàn thiện chính sách tiếp nhận và đào tạo nguồn nhân lực nước ngoài. ISA hiện đã công bố thông tin về hệ thống Training and Employment System (育成就労制度), đồng thời tiếp tục vận hành hệ thống Kỹ năng đặc định. (Bộ Tư pháp Nhật Bản)
Đối với người lao động Việt Nam, điều quan trọng không phải là tìm cách “ở lại bằng mọi giá”, mà là xác định đúng con đường pháp lý phù hợp với năng lực, ngành nghề và điều kiện của bản thân.
Một người đã hoàn thành chương trình thực tập kỹ năng có thể có cơ hội tiếp tục làm việc tại Nhật theo Kỹ năng đặc định nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng. Nhưng nếu chưa đủ điều kiện, việc tự ý tiếp tục làm việc hoặc cư trú không đúng quy định có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Vì vậy, hãy bắt đầu chuẩn bị cho bước tiếp theo trước khi hợp đồng kết thúc, thay vì chờ đến khi tư cách lưu trú hoặc chương trình hiện tại đã hết hiệu lực mới tìm cách xử lý.
LƯU Ý
Các quy định về tư cách lưu trú, điều kiện chuyển đổi và chương trình tiếp nhận lao động nước ngoài có thể được Nhật Bản điều chỉnh theo từng thời kỳ. Người lao động cần kiểm tra thông tin cập nhật trực tiếp từ Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản (ISA), Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản và các cơ quan có thẩm quyền trước khi thực hiện thủ tục.
Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin và không thay thế tư vấn pháp lý hoặc quyết định của cơ quan quản lý Nhật Bản.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
CÔNG TY CỔ PHẦN TOHOKU SÔNG ĐÀ
Địa chỉ: L02-L01, Khu A, KĐT Dương Nội, Phường Dương Nội, Hà Nội
Hotline: 0989044852
Email: tohokusongda2014@gmail.com
Website: https://tohoku.vn